Beneventum - vor 08'

Af öldungis aumlegum hringlandahætti í Hamrahlíðinni

Mikið er undursamlegt að rölta í austurátt, út ganginn, til hægri, inn aðra hurð og til vinstri og geta hent sér í sturtu. Tilhugsunin er unaðsleg. Ég held að hver og einn MH-ingur hafi beðið eftir því með von í hjarta síðan hann tipplaði um Hamrahlíðina á converse skóm á fyrsta skóladegi. Að hugsa sér að geta nú hoppað undir vatnssprænu og fundið sjálfan lífsvökvann seitla niður eftir okkur og hreinsað líkama og sálu. Þó svo að þrifnaðaraðstaða í stofnun sem þessari ætti að gefnu að vera algjörlega a priori, er líkt og himnarnir hafi opnast fyrir ofan okkur og hér sé á ferðinni guðsgjöf til okkar merku skítakitru. Vankanturinn er hins vegar sá að vatnið hefur hingað til verið svo ísjökulkalt að maður hröklast undan bununni með gæsahúð og skroppiðsaman typpið, beint í spjarirnar og út aftur.

Það er einhvernvegin svona sem þetta hefur verið undanfarin misseri. Svona hálf misheppnað allt saman. Nýbyggingin liggur einkar vel við höggi ef maður gerist smáskítlegur. Þar er vatnshani, voðalega nýmóðins, sem gefur frá sér ljósasjóv og neónliti, en á hinn bóginn annað hvort hlandvolgt vatn eða alls ekkert vatn. Einnig er líka lesstofa sem er jafn óaðlaðandi og skítakofarnir fyrir sunnan hús. Og svo er það hið nýja hátækni- háskólabókasafn okkar sem er í sjálfu sér hreint afbragð hvað glæsileik varðar, en það hefur hvorki anda né sálu eins og það gamla hafði. Ég sakna gömlu lesstofunnar þar sem saga MH var útbíjuð og rist á lesbekkina. Maður gat sofið þar tímunum saman, lesið allar heimsins bókmenntir eða numið hin djúpu fræðin. Ég sakna tóbaksreykinga við gamla norðurkjallarainnganginn og pulsusamkvæma á vorin, sem var þá sólarmegin við skólann en ekki í skugganum við vesturgaflinn.

Skaramúss kom nú eftir seinagang í heilt skólaár, skólastjórnarfulltrúinn er án skólavistar, listafélagið er í letikasti, þjóðháttafélagið vannvirðir vor goð og landvættir með þumbaragangi, skemmtiráð er með ranghugmyndir um hvað gaman sé, drauglatur tækjavörður kann (ekkert sem) varla á hljómblöndung, kallkerfiskauði í skíðaferðum um Alpafjöll, og meira að segja þessu Guðblessaða Beneventi hefur seinkað vegna misheppnaðra skríbenta sem virða ekki skilafresti. Við erum öll óttalegir haugar þessi góðu misserin.

Máske drita ég hér fúleggjum eins og einhvur forpokaður nöldurseggur eða þjáist ég af hinum margfræga þriðjaársleiða; á því kann ég aungvar deilur, en mér finnst eins og einhvur ólundans mistækisháttur hafi elt skólann síðan að framkvæmdafylleríinu lauk. En kannski er það bara aldarhátturinn? Hvur veit..

Þrátt fyrir hringlandahátti má þó tína eitthvað jákvætt til og þá helst ný skandinavísk IKEA-húsgögn stjórnarinnar sem beðið hefur verið eftir í ofvæni síðan á haustmánuðum. Nú fá engir hópar illt auga og orrustan um sætispláss því loks á enda.

Af tuskugörmum og tískuflíkum er það helst fréttnæmt að neónlitir og íþróttaskóbúnaður hafa tekið við af mórauðum ullarflíkunum og hippamussum.

Mikið hefur borið á bleikum áminningarsnifsum á skólalóðinni. Þar fara sumir kennarar hamförum og áminna nemendur fyrir skítlegt eðli, viðbjóð og “helstu lágmenningariðju síðustu alda” en nú er ekki einungis bannað, heldur stranglega bannað að skýla sér fyrir veðri og vindi uppvið skólann þegar sjúga skal stautinn. Nú er risavaxinn öskubakki til staðar niður við götu þar sem skítugir skuggaprinsar geta svalað ógeðslegum fýsnum sínum. Sumir hafa verið kallaðir uppá kontór og fengið tiltal, en aðrir hafa séð að sér.

Af dýrahaldi er þó kannske önnur saga því af fremur aumkunarverðri kanínurækt á Útgarði hefur tekið við fiskeldi að fransmannsháttu í Norðurkjallara. Og þó fiskabúrið geti dáleitt margan nemann og stíflað kjallaragættina í mestu ösinni, er tímanum langt í frá sólundað þó maður gjóti augunum í þá áttina, enda þar hvorki ýsa né ufsi heldur fiskdýr úr suðurhöfum að ég best viti.

Annars er kaffið alltaf jafn vont í matsölunni og Maraþarinn að vanda lokaður og allt gengur sinn vanagang í skólanum sem gat af sér the world famous Bjork and Sigurrós og hann Jakob Frímann Magnússon, óskabarn íslensku þjóðarinnar.

Verðandi - 4. tbl. 3. árg.

Nick Cave, biblíutengingar og drottnun orðsins

,,I don’t believe in an interventionist God / But I know, darling, that you do / But if I did I would kneel down and ask Him / Not to intervene when it came to you / Not to touch a hair on your head / To leave you as you are / And if He felt He had to direct you / Then direct you into my arms / Into my arms, O Lord / Into my arms, O Lord / Into my arms, O Lord / Into my arms´´ 

Fyrir rétt um ári, eftir að hafa gefið út tvöfalda meistarastykkið Abattoir Blues/The Lyre of Orpheus, sagðist Nick Cave hafa þurft að vinda sér ofan í kjallarann og öskra. Hann kallaði saman þá Warren Ellis, Martyn P. Casey og Jim Sclavunos, meðlimi The Bad Seeds og úr varð Grinderman. Sólgleraugu, hormottur, bert niður á bringu, bílskúrsrokk á gráa fiðringnum og engrar-píku-blús. Þetta voru hrá þriggjahljóma riff, gredda og gítarrúnk. Og eftir einhvern ókristinilegasta síngúl síðari ára ,,No Pussy Blues’’ er Nick Cave and The Bad Seeds mættir aftur með sína 14. stúdíóplötu, Dig, Lazarus, Dig!!!

Dig Yourself

Á Dig, Lazarus, Dig!! eru dreggjar brjálæðislega bílskúrsrokksins af Grinderman og óhljóðameistarinn Warren Ellis fær að njóta sín áfram til hins ítrasta. Eins og Cave hafði íjað að í viðtölum er þessi plata í ætt við Grinderman-hljóminn. Gítarglamur, klattur og kúabjöllur, ískur og óhljóð og synthar slæðast með inn á milli. Gagnrýnendur hafa keppst við að dásama plötuna en segja þó mis gáfulega hluti. Það sem flestir samaeinast þó um er að platan sé frábær. Sumir segja að Cave hafi forðast ástarballöður og melankólíu og ,,Jesus on the Moon´´ sé eina lagið sem telja megi til ástarballaða. Lögin ,,Hold Onto Your Self´´ og ,,More News from Nowhere´´ hafa þó svipuð eliment. Í febrúar kom út smáskífa með titilaginu ,,Dig, Lazarus, Dig!!!´´ sem er kraftmikið og hresst lag með ákveðnum hittarabrag og platan býr yfir meiri blúsáhrifum en fyrri plötur. Samt sem áður er platan mjög rökrétt framhald af síðustu plötu; Abattoir Blues/The Lyre of Orpheus.

Abattoir Blues/The Lyre of Orpheus var tekin upp í Frakklandi og það var pródúserinn Nick Launay sem tók upp og hljóðblandaði líkt og á Nocturama og í tilviki Grinderman. Hann tók einnig upp Dig, Lazarus, Dig!!!. Hann vinnur mikið með Cave og félögum í hljóðblönduninni og markar hann einnig lok tímabils þegar Cave kom með fullbúin lög til Bad Seeds sem spiluðu svo nánast eftir blaðinu. Eftir Nocturama segir Cave að hann hafi byrjað að koma með grunnhugmyndir og hljóma og lét svo The Bad Seeds, sem virðast geta spilað nánast hvað sem er á ótrúlegan hátt, semja í kringum það.

Lazarus frá Betaníu

Á blaðamannafundinum þegar Dig, Lazarus, Dig!!! kom út sagði Nick Cave frá því hversu órór og skelkaður hann var sem lítill krakki í sunnudagsskólanum þegar hann heyrði söguna af upprisu Lazarusar frá dauðum, mesta kraftaverki Krists. Hann gat ekki hætt að hugsa um það hvernig Lazarusi hefði fundist um þetta allt saman. 

38 Jesús varð aftur hrærður mjög og fór til grafarinnar. Hún var hellir og steinn fyrir. 

39 Jesús segir: "Takið steininn frá!"

Marta, systir hins dána, segir við hann:

"Herra, það er komin nálykt af honum, það er komið á fjórða dag." 

40 Jesús segir við hana: "Sagði ég þér ekki: ,Ef þú trúir, munt þú sjá dýrð Guðs'?" 

41 Nú var steinninn tekinn frá. En Jesús hóf upp augu sín og mælti: "Faðir, ég þakka þér, að þú hefur bænheyrt mig. 

42 Ég vissi að sönnu, að þú heyrir mig ávallt, en ég sagði þetta vegna mannfjöldans, sem stendur hér umhverfis, til þess að þeir trúi, að þú hafir sent mig." 

43 Að svo mæltu hrópaði hann hárri röddu: "Lasarus, kom út!" 

44 Hinn dáni kom út vafinn líkblæjum á fótum og höndum og með sveitadúk bundinn um andlitið. Jesús segir við þá: "Leysið hann og látið hann fara."

Jóhannes 11:38-44

Í upphafslagi plötunnar lætur Nick Cave sem Jesú hafi gert þetta í mestu óþökk við Lazarus. Cave vekur Lazarus til lífs og skellir honum á mitt Times Square í New York óaðspurðan. Þetta er gott dæmi um hvernig Cave setur sig gjarnan í spor frelsarans eins og ég mun koma að hér á eftir. Textinn er kaldhæðnisleg ferðasaga Larry (Lazarusar) um Bandaríkin þar sem hann ráfar um stræti New York borgar, San Fransisco og LA og lendir í óreglu; í súpuröðum, dópneyslu, fangelsum, geðveikrahælum og að lokum aftur í gröfinni. 

well NEW YORK CITY, man

SAN FRANSISCO, LA, (I don't know)

Larry grew increasing neurotic & obscene!!!!!!!!

HE NEVER ASKED TO BE RAISED UP FROM THE TOMB!!!

no one ever actually asked him to forsake his DREAMS!!!

anyway, to cut a long story short

fame finally found him

mirrors became his torturers

cameras snapped him at every chance

the women all went back to their homes

& their husbands

(secret smiles in the corners of their mouths)

Sumir textarnir eru ljúfsárir og melankólískir en aðrir eru mjög svo hressir og kaldhæðnir oft og tíðum. Sérstaklega má segja það um kómíkina í ,,We Call Upon the Author´´:

now hang on!!! my friend Doug is tapping on the window

(hey Doug, how you been???????????????????)

brings me a book on holocaust poetry

-----complete with pictures-----

then tells me to get ready for the rain

and WE CALL UPON THE AUTHOR TO EXPLAIN!!!!!!!!!

PROLIX!!!

PROLIX!!!

SOMETHING A PAIR OF SCISSORS CAN FIX!!!!!!!!

Bukowski was a jerk!!!!!!!!!

Berryman was best!!!!!!!!

he wrote like wet papier mache/ went the Hemming-way/

weirdly

on wings & with MAXIMUM PAIN!!!

WE CALL UPON THE AUTHOR TO EXPLAIN

Rétt eins og Dylan og Waits hefur Cave einstakt lag á því að koma með jafn ríkulegt safn af karakterum og á Dig, Lazarus, Dig!!!. Mr. Sandman og Miss Polly, Albert sem fer vestur og aftur hittum við Deönnu af Tender Pray þar sem Cave bumpar beint inn á hana og kennir henni um allt sem átti sér stað. Cave hverfur frá skriftum og játningum eins og á Boatman’s Call og leifir sér að hafa meira gaman. Orð og hugmyndir vella útum allt eins og Cave orðaði það sjálfur og það væri í raun hægt að taka fyrir hvert einasta lag. 

Textasmíðin 

Nick Cave er stórkostlegt skáld. Það er spennandi að stúdera textasmíð hans og tónlistina en það þarf ansi mikið grúsk til að finna allar tilvitnanir í Biblíuna, epískar sögulegar tengingar og oft heilu földu biblíusögurnar í textum hans. Nánast það eina sem Cave skrifar um eru hans eigin hugrif og þráhyggjur. Hvort sem það er dauðinn eða lífið, morð og hefndir eða fyrirgefningin og auðmýktin, sársauki og hatur eða nautnir og losti, eða einfaldlega ástin ein; allt er spunnið út frá honum sjálfum. 

Á póst-paunk tímabilinu með The Boys Next Door, The Birthday Party og í blábyrjun The Bad Seeds söng Cave eins og aðrir æsingaspámenn og ögrandi paunkarar um hluti sem voru algjört tabú á þeim tíma. Cave söng um sársaukann, dauðann, morð, nauðganir, hatur og aðra sambærilega hluti. Blaðamenn kepptust við að kalla hann ýmsum nöfnum; myrkrahöfðingjann, sturlaða hellisbúann, djöfulinn úr dimmunni o.s.frv.. Menn héldu áfram að spyrja hann út í þunglyndislega eða öllu heldur dökku, dularfullu og myrku texta og velta sér upp úr öfgafullri eiturlyfjaneyslu og heróínfíkn hans og félaga hans. Hann þótti spennandi og áhugaverður en ógnvekjandi persóna. Viðhorf Cave komu skýrt fram í textum og framkomu svo sem viðtölum; ,,the world is a bad place´´.

Cave þykir enn áhugaverður þó viðhorf hans hafi eitthvað breyst eða mildast. Á táningsárum sínum fór Cave að lesa Gamla Testamentið og varð hugfanginn af því og guðhræddur. Á tímapunkti fór honum að finnast textarnir líða fyrir það auk þess sem Gamla Testamentið hafði augljóslega vond áhrif á persónu hans. Lesandi stranga, hefndarfulla og miskunnarlausa Gamla Testamentið á tvítugsaldrinum, fór hann að lesa miskunnsama, hlýja og fyrirgefningasinnaða Nýja Testamentið seinna meir og breyttust viðhorf hans til tilverunnar eflaust eitthvað við það. Hann fór að semja tónlist á öðrum grundvelli og ætli hann hafi ekki opnað augu sín fyrir því að heimurinn er vissulega ömurlegur og viðbjóðslegur staður, en stórkostlega fallegur og yndislegur í senn.

Á plötum Caves reynir hann ávallt að syngja eins skýrt og mögulegt er og ofan á það er söngurinn tjúnaður upp og hafður í forgrunni í tónlistinni. Því heyrir maður textana eins vel og raun ber vitni og boðskapurinn kemst til skila. Tónlistin spilar oft þannig inn á orðið að það fullkomnar algjörlega hvað Cave segir. Hann hefur þróað þetta í gegnum tíðina og ætli nærtækasta dæmið sé ekki af Abattoir Blues/The Lyre of Orpheus þar sem hann fékk bakraddir til að mynda einhverskonar gospel-vegg á bakvið hann og það til að nálgast fullkomnun og algjöran guðdómleik.

Yrkisefnin og tónlistin hefa verið misjöfn í gegnum tíðina. Allt frá sláturhúsablús og sögum af englum og djöflum til ástarsöngva og morðballaða um fjöldamorðingja og hungraða eldhúshnífa. Í seinni tíð hefur Cave leitað á breiðari grundvelli eftir yrkisefnum. Hann fer í gríska goðafræði, samtímabókmenntir og hann sækir meira að segja líka efni í fyrri skrif sín. En aðal hugmyndabrunnurinn að yrkisefnum hans og mesti áhrifavaldur á öll hans skrif er guðhræðslan, Biblían og almættið sjálft. 

Biblíutengingar og túlkanir

Roland Boer fræðimaður í bókmenntum og biblíufræðum, skrifaði ritgerð um poppkúltúr og Biblíuna með Nick Cave sem helsta rannsóknarefni. Þar einblínir hann á það hvernig Cave stjórnar túlkuninni á verkum sínum í gegnum textana og hvenær sú stjórnun mistekst. 

Það fyrsta sem maður tekur eftir, segir Boer, þegar maður rýnir í texta Caves er í fyrsta lagi sjálfsæfisöguleg nálgunin og í öðru lagi drottnun orðsins. Þegar Cave skrifar eða syngur um Biblíuna er hann mjög gjarn á að stjórna túlkununni og það skín best í gegn vegna sjálfsæfisögulega þáttarins, þ.e.a.s þetta “ég” í gegnum textana. 

Það er auðvelt að greina trúarlega texta þar sem hann t.d. opnar hjarta sitt á The Boatman’s Call þar sem trúin og ástin speglast mjög augljóslega í textunum. Iðrunin er augljós; Bátsmaðurinn kallar af vatninu á höndina sem verndar hann. 

Boer bendir á mjög áhugvarðan þátt í textasmíð Nick Caves, sem ég ókristinn og ólesinn hefði aldrei glöggvað mig á: Í laginu ,,Far From Me´´ af The Boatmans Call verður Ritning að orðum Caves til konunnar sem hann elskar:

For you dear, I was born

For you I was raised up

For you I’ve lived and for you I will die

For you I am dying now’

Did you ever

Care for me?

Were you ever

There for me?

Fyrstu fjórar línurnar er nánast beint úr Biblíunni (t.d. “for you, little child, he was born”). Seinni línurnar eru einnig óbeinar tilvísanir í Biblíuna. Í fyrri línunum er “I” fyrir “He” (Krist) og í seinni fjórum línunum stendur “me” fyrir Cave sjálfan í stað Krists. Þetta er gott dæmi um tvíræðnina eða hvernig Cave setur sig í spor Jesú Krists, líkt og hann gerir einnig þegar hann vekur Lazarus frá dauðum í titillagi nýjustu plötunnar og þegar hann ber saman samband sitt við föður sinn og samband Jesú Krists og föður hans, Guð hinnar hebresku Biblíu, í útvarpsviðtali á BBC. En það sem gerir texta Caves, sem oft og tíðum eru mjög auðlesnir, ekki mjög bláttáfram eru óbeinar tilvísanir í Biblíuna eins og þessi hér að ofan úr ,,Far From Me´´, þar sem Cave gerir Ritninguna að eigin orðum. 

Eitt frægasta og besta lag Caves ,,The Mercy Seat´´ af Tender Pray er líklega það lag sem mest hefur verið stúderað á netmiðlum og blaðagreinum. Í textanum er það maður sem bíður þess að verða tekinn af lífi í rafmagnsstólnum og erfðasyndin er tvinnuð inn í allt saman, en það sem meira er samlíkingin eða orðaleikurinn þegar rafmagnsstólinn, jata, kross, og upprisa Krists til himna er skellt saman í eitt á mismunandi stöðum í textanum. 

Boer tekur svona hvert viðfangsefnið á fætur öðru og útskýrir það á kristinfræðilegum og guðfræðilegum forsendum og sýnir fram á samtvinnung á milli drottnunar orðsins, sjálfsævisögulegum texta og Biblíunnar og hvernig Cave bæði “felur” Biblíutextann með óbeinum tilvísunum og hvernig hann stjórnar túlkun okkar á orðinu. Cave brúar líf sitt sem listamanns og Guðs Almáttugar með Biblíunni.

Og enn liggur Nick á bæn

Nú er Nick Cave nýskriðinn yfir fimmtugt og á meðan Eric Clapton ferðast um Ísland, veiðir lax og hlustar á sjálfan sig á iPodnum og Paul McCartney mætir í kokteilboð og glamúrteiti hjá Elton John, er Nick Cave ennþá að gera frábæra tónlist og spilagleðin og krafturinn virðist botnlaus. 

Nick Cave er einn af þessum mönnum sem gefur ekki út slæmar breiðskífur. Það er staðreynd. En hann virðist ekki geta gefið út nokkuð slæmt og þó svo að menn vilji meina að Nocturama hafi verið ákveðið flopp eru frábær lög á henni. Það er ósköp einfalt með Cave að allt sem hann ljær röddu sinni verður gott. 

Og nú hefur Nick Cave sungið um Jesú Krist og sjálfan sig, um hversu heimurinn sé ömurlegur staður og velt sér upp úr tilgangi og tilgangsleysi í yfir 30 ár og þrátt fyrir að Dig, Lazarus, Dig!!! sé frábær plata fann Larry ekki svarið við ráðgátum lífsins á þessari plötu og liggur því Nick Cave enn á bæn og við vonum að hann geri það um ókomna stund.