Verðandi - 1. tbl. 3. árg.

,,Við erum öll hyski Kaosar” – Viðtal við Emil Hjörvar Petersen

Bókajólin síðastliðin voru meiri ljóðajól en oft áður og litu þó nokkrar áhugaverðar ljóðabækur dagsins ljós. Vert er að nefna ljóðabók sem hefur fengið prýðilega dóma jafnt á ljósvakanum sem og á alnetinu. Bókin er frumraun Emils Hjörvars Petersen, ungs Nykurs-skálds og nefnist hún Gárungagap.

Gárungagap Emils Hjörvars hefur, þrátt fyrir fínar viðtökur, kannski ekki verið mjög áberandi í umræðunni. Ég settist niður með Emil á ónefndu kaffihúsi við Laugaveg og við ræddum Gárungagap, Kópavog og Nykur svo eitthvað sé nefnt.

Nykur

Nykur er skálda- og útgáfufélag sem var stofnað árið 1995 af Andra Snæ Magnasyni og Björgvin Ívari og hefur verið starfrækt síðan með stuttum hléum.

„Meðlimir telja á annan tug. Nykur er vettvangur fyrir upprennandi skáld, þar sem við ræðum um skáldskap og leggjum áherslu á grasrótina. Nykur er góður skóli, því við bjóðum hvoru öðru upp á gagnrýni og aðhald. Við höldum upplestra og ýmis konar ljóðauppákomur. Nykur er nokkuð samheldinn hópur, hittumst reglulega. Skáldið sjálft þarf að fara í gegnum allan prósessinn, í staðinn fyrir að sitja og bíða eftir því að hlutirnir gerist.“

Menntaskólaárin

Emil er útskrifaður úr bókmenntafræði og er núna í mastersnámi í Hagnýtri ritstjórn og útgáfu við Háskóla Íslands og stefnir á að klára það með haustinu. En hann segist hafa byrjað að skrifa í 8. bekk, þó það hafi ekki byrjað neitt fyrir alvöru fyrr en í Menntaskóla. Hann var í Menntaskólanum í Kópavogi og fer góðum orðum um hann.

„Menntaskólaárin voru frábær. Mér leið bara almennt vel innan veggja MK. Ég fór á skólasafnið á hverjum degi, í matarhléi eða eyðu, og las nokkur ljóð eða eina smásögu. Ég fór að ganga með bók á mér til þess að skrifa í og hripaði niður ljóð, stuttar sögur og fleira í þeim dúr. Það fyrsta sem birtist á prenti eftir mig voru nokkur ljóð í skólablaði MK, Sinfjötla. Þar var ég undir leyninafni. Ég var ekki tilbúinn til þess að standa undir skrifunum, var ennþá feiminn. Síðan, þegar ég kom í HÍ, fóru hlutirnir að gerast.“

Gárungagap

Gárungagap er togstreita andstæðra hugmynda út í gegn. Bæði hvað varðar yrkisefnið og stílinn. Emil beygir formið og nýtir sér það á marga vegu. Hann leikur sér með orð og myndmál en þar á milli tekur hann fastar á því. Temað er eiginlega togstreitan og sundrungin sem fylgir í kjölfarið:

„Ljóðabókin mín fjallar um ringulreiðina, bæði innan okkar og utan, sem mótar okkur. Þar ofan á fjallar hún líka um margræðni mannsins og brostnar sjálfsmyndir, við erum aldrei neitt eitt“.

Andstæðurnar birtast í erkitýpunum. Annars vegar höfum við hinn íhaldsama rómantíker og hins vegar uppalegan gárungann.

„Í bókinni stendur rómantíkerinn fyrir hið óraunsæja sem og hið gamla, á meðan uppinn stendur fyrir neyslu og firringu. Ég tek þarna tvo andstæða holdgervinga og læt þá takast á, þannig næ ég fram díalektík á milli þeirra sem er einn megin drifkraftur bókarinnar“.

Uppinn er hinn klassíski neytandi sem talar um hagvöxtinn á meðan rómantíkerinn svífur um á bleiku skýi og virðir fyrir sér ávöxtinn.

Tilveran

Rómantíkerinn mælti:

„Tilveran
er fótspor
í mosa
sem mun hjaðna
innan tíðar.“

Nútímamaðurinn mælti:

„Tilveran
er að senda sms
til tjellingarinnar
meðan maður hjakkast
á ritaranum
og gerir um leið upp við sig
hvort maður vill
svín eða lamb
í hádeginu.“

Í upphafi bókarinnar vísar Emil í hæku eftir Jack Kerouac, bandarískan rithöfund sem flestir ættu að þekkja. Hún gefur tóninn fyrir bókina, en þrjár hækur skipta bókinni í þrjá kafla, Tvígenglatvístrun, Gárungagap og Hyski Kaosar. Þríleikurinn spannar ákveðið ferli í átökum uppans og rómantíkersins:

„Fyrst tvístrast sjálfsmyndir, ringlulreið tekur við af því og svo loks ummyndast glundroðinn í meiri festu. En þetta ferli endurtekur sig í sífellu; við erum öll hyski Kaosar.“

Hyski Kaosar

allar vornætur
dreymir hverja manneskju
rauðar Kímerur


Rómantíkerinn eða uppinn?

Emil segir að þótt megintema bókarinnar sé skýrt og stór þáttur í heildarmyndinni, þá hafi það ekki komið á undan ljóðunum:

„Nei, ég var ekki búinn að gefa mér konseptið fyrirfram. Elstu ljóðin í Gárungagapi voru tveggja ára gömul, en þau yngstu orti ég nokkrum vikum áður en bókin kom út. Konseptið tók að myndast þegar bókin var sirka hálfnuð“.

Maður áttar sig ekki endilega á heildarmyndinni fyrr en að lestrinum loknum. En það er einnig styrkur bókarinnar því hvert og eitt ljóð getur vel staðið eitt og sér. Ljóðin þurfa því ekki að reiða sig á hvort annað.

„Konseptið í bókinni var móðukennt fyrir mér þangað til um veturinn 2006, þegar ég sat í bílnum mínum og beið eftir að geta skipt yfir á vetrardekk. Á mygluðum og gráum degi beið ég í þrjá klukktíma í bílaröð á Smiðjuveginum. Skítugur snjór allsstaðar og læti úr verksmiðjum. Útvarpið var bilað, ég var ekki með neitt að éta, þurfti að pissa og skíta, og síðast en ekki síst var ég ekki með bók til að skrifa í. Ég fann penna undir sætinu og tvær kvittanir í hanskahólfinu. Ég skrifaði þrjár hækur á þessum þremur tímum, sem ég þurfti samt að endurskrifa nokkrum sinnum”.

Rómantík, súrrealismi og frjálst flæði blandast saman og úr verður Gárungagap. Nafnið skýrir ágætlega efni bókarinnar.

„Gárungagap er samansett úr tveimur orðum, gárungur og Ginnungagap. Gárungar eru plebbar eða uppar sem eru í raun bara kjánar. Ginnungagap er ringulreiðarástand í norrænni goðafræði, áður en heimurinn var skapaður. Þannig að fyrir mér þýðir þetta uppdiktaða orð mitt „ringulreið uppanna”.

Heiti bókarinnar hentar einkar vel, rétt eins og yrkisefnið, því ringulreiðin eða glundroðinn er rauði þráðurinn í gegnum bókina og það rímar vel við þá staðreynd að hvorki stíll né stefna eru algjörlega niðurnegld eða fastmótuð. Emil blandar saman allskyns áhrifum og stílum. Oft er talað um stefnuleysi og óákveðni hjá ungum skáldum í þeirra fyrstu bók og það á að vissu leyti við um Gárungagap en það hentar henni bara fullkomlega vegna alls kaosins. Emil nýtir sér það með samsuðu alls mögulegs.

Stíll ljóðanna er nokkuð sérstakur fyrir nútímaljóð en hann einkennist af fremur fornri og merkingarþrunginni orðanotkun. Það gefur knöppum hækunum, og síðar prósunum, ákveðinn brodd og margræða merkingu. Ljóðin eru líka laus við alla tilgerð þrátt fyrir að orðfærið sé tiltölulega langt frá hefðbundnu talmáli.

Í lokaljóði bókarinnar „Í bítið“ lokar Emil bókinni með nokkurs konar persónulegri niðurstöðu. Þar hittir hann fiskimanninn, tekur síðan skáldastökk og ,,Akkúrat núna / þreifa ég mig upp akkerið´´. Ljóðmælandinn hoppar á „skáldskaparfleyið“ og fikrar sig upp meðfram akkerinu.

Emil er greinilega rétt að byrja:

„Ég er að vinna í annarri ljóðabók núna og plana að gefa hana út í haust. Þar fékk ég hugmynd að konsepti fyrst og vinn mig út frá því. Konsept er ekki nauðsynlegt, en ég fíla það vel.“

Bókin er skemmtileg og uppreisnagjörn. Sérstaklega var ég hrifinn af einu af upphafsljóðum bókarinnar ,,Vonandi´´ og þriðja hluta bókarinnar, ,,Hyski Kaosar´´, þar sem t.a.m. fiskimaðurinn, vermaðurinn og einbúinn eru kynntir til sögunnar. Pælingin á bak við bókina er áhugaverð; það að láta rómantíkerinn og uppann takast á. Ég spurði Emil hvort hann sæi sig frekar sem rómantíker eða uppa:

,,Ég er þarna einhversstaðar á milli rómantíkersins og uppans. Sjálfsmynd mín tvístrast á degi hverjum, fer í gegnum ringulreiðina og endurskilgreini mig upp á nýtt. Við erum öll einhverstaðar á milli rómantíkersins og uppans.´´

Gárungagap fæst í öllum helstu bókabúðum landsins og má lesa sér til um Nykur og bókina á spánýrri heimasíðu Nykurs www.nykur.is og einnig á myspace.com/nykur.